Endometriozis, üreme çağındaki kadınların yaklaşık yüzde 10'unu etkileyen kronik bir inflamatuvar hastalıktır. Bu hastalık, çoğu zaman yıllarca fark edilmeden ilerleyebilir ve şiddetli adet ağrısı, kronik kasık ağrısı ve kısırlık gibi sorunlara yol açar. Erken tanı konulduğunda kontrol altına alınabilen endometriozis, günlük yaşamı etkileyen adet ağrılarının “normal” kabul edilmemesi gerektiğini vurgulayan uzmanlar tarafından tanımlanmaktadır. Memorial Göztepe Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Bölümünden Op. Dr. Işıl Işık Okuyan, endometriozis belirtileri ve tedavisi hakkında bilgi verdi.
Her 10 kadından birini etkileyen hastalık
Endometriozis, normalde rahmin iç yüzeyini oluşturan endometrium dokusunun rahim dışında yerleşimiyle ortaya çıkan bir hastalıktır. Bu dokular, tıpkı rahim iç tabakası gibi hormonlara yanıt verir ve adet döngüsü boyunca büyüyebilir ve kanayabilir. Ancak rahim dışındaki bu dokular vücuttan atılamadığı için çevrede iltihap, ödem ve skar dokusu oluşmasına yol açar. Bu durum, organlar arasında yapışıklıkların (adezyon) gelişmesine ve özellikle adet dönemlerinde şiddetli ağrıların ortaya çıkmasına neden olabilir.
Vücudun farklı bölgelerinde görülebiliyor
Endometriozis odakları, vücudun farklı bölgelerinde bulunabilir. En sık görüldüğü alanlar yumurtalıklar, karın zarı, fallop tüpleri, rahmin dış yüzeyi, mesane, üreterler, bağırsaklar ve rektumun dış yüzeyi ile rahmin arkasındaki boşluklardır.
En önemli sinyal şiddetli ve yaşamı etkileyen adet ağrısı
Endometriozisin en yaygın belirtisi, kronik pelvik ağrıdır. Bu ağrı çoğunlukla adet öncesinde ve adet sırasında belirgin hale gelir. Belirtilerin genç kadınlarda sıklıkla "normal adet sancısı" olarak değerlendirilmesi, hastalığın tanısını geciktirebilmektedir. Hastalığın diğer belirtileri arasında şunlar bulunmaktadır:
- Şiddetli adet sancısı (dismenore)
- Cinsel ilişki sırasında ağrı
- Dışkılama sırasında ağrı (bağırsak tutulumu varsa)
- İdrar yaparken ağrı (mesane tutulumu varsa)
- Aşırı adet kanaması
- Kısırlık (infertilite)
Bazı kadınlarda hiç belirti vermeyebilir
Endometriozis her zaman belirti vermeyebilir. Bazı kadınlar, hastalığı ancak gebelikte zorlandıklarında veya başka bir nedenle yapılan ameliyat sırasında öğrenebilir. Bu nedenle uzmanlar, uzun süredir açıklanamayan pelvik ağrı yaşayan kadınların değerlendirilmesinin önemli olduğunu belirtmektedir.
Tanı konulması 7-10 yıl gecikebiliyor
Endometriozis tanısının konulması bazı hastalarda 7-10 yıl kadar gecikebilmektedir. Bunun en önemli nedenlerinden biri, şiddetli adet ağrısının toplumda çoğu zaman normal kabul edilmesidir. Ancak günlük yaşamı etkileyen, iş veya sosyal hayatı kısıtlayan adet ağrıları normal kabul edilmemelidir. Özellikle uzun süredir devam eden kasık ağrısı, şiddetli adet sancısı veya ilişki sırasında ağrı gibi belirtiler varsa kadınların bir kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından değerlendirilmesi önemlidir.
Yanlış gıda ağrıyı artırır, doğru gıda hafifletir!
Endometrioziste beslenme, hastalığın seyrini etkileyen önemli bir faktördür. Yanlış gıdalar, iltihabı artırarak ağrıyı şiddetlendirebilirken, doğru besinler şikayetleri belirgin şekilde azaltabilir. Lif açısından zengin sebze, meyve ve tam tahıllar hormon dengesini destekler. Omega-3 içeren balıklar, ceviz ve keten tohumu iltihabı azaltarak ağrıyı hafifletir. Antioksidan yönünden zengin renkli sebze ve meyveler de bu süreci destekler. Buna karşın trans yağlar, işlenmiş gıdalar ve yoğun kırmızı et tüketimi şikayetleri artırabilir. Bu nedenle sebze ve meyve ağırlıklı, dengeli ve doğal beslenme endometriozis yönetiminde kritik rol oynar.
Endometrioziste hareketsizlik ağrıyı besler
Endometrioziste hareketsiz kalmak şikayetleri artırabilir. Düzenli egzersiz, hem ağrıyı azaltır hem de hastalığın kontrolüne yardımcı olur. Yürüyüş, yüzme ve bisiklet gibi hafif-orta şiddette egzersizler östrojen dengesini sağlar ve iltihabı azaltır. Yoga, özellikle pelvik ağrının hafiflemesinde etkilidir. Pilates ve pelvik taban egzersizleri de destekleyici rol oynar; ancak aşırı ve zorlayıcı egzersizler ters etki yaratabilir. Bu nedenle egzersize kontrollü başlamak ve sürdürülebilir bir program uygulamak önemlidir.
Tanı ve tedavide doğru yaklaşım
Endometriozis tanısı, klinik değerlendirme, görüntüleme yöntemleri ve gerektiğinde cerrahi yöntemlerle konulabilir. Bazı durumlarda hastalığın kesin tanısı cerrahi sırasında yapılan değerlendirme ile ortaya konmaktadır. Tedavi planı, hastalığın yaygınlığı, belirtilerin şiddeti ve kişinin gebelik isteğine göre belirlenir. Endometriozis tedavisinde medikal tedavi, cerrahi tedavi ya da iki yöntemin birlikte uygulanması tercih edilebilir. Tedavinin temel amacı ağrının kontrol altına alınması, hastalığın ilerlemesinin önlenmesi ve kişinin yaşam kalitesinin artırılmasıdır.
