Ýzmir Büyükşehir Belediyesi, organik atıkların evde dönüşümü için başlatılan bokaşi kompostu uygulamasıyla 4 bin 556 haneye ulaştı. Belediye Başkanı Dr. Cemil Tugay'ın sürdürülebilir atık yönetimi vizyonuyla yürütülen bu uygulama, İzmirliler arasında yoğun ilgi gördü. Tarımsal Hizmetler Dairesi Başkanlığı, farklı ilçelerde toplam 128 bokaşi kompost eğitimi düzenleyerek katılımcıları sürdürülebilir atık yönetimi sistemine dâhil etti.
Bokaşi kompost uygulaması, 2026 yılının ocak ayında başlayan "Dönüşüme Evde Başla" projesi kapsamında gündeme geldi. Eğitimler ile birlikte katılımcılara evsel organik atıkların kaynağında ayrıştırılması, bokaşi yöntemiyle ön kompost üretimi ve bu ürünün toprak verimliliğine katkısı hakkında uygulamalı bilgiler verildi. Bugüne kadar düzenlenen eğitimlerde 4 bin 556 adet bokaşi kompost seti dağıtıldı. Son olarak, Ahmed Adnan Saygun Sanat Merkezi'nde gerçekleştirilen etkinlikte, "İyi Tarım İzmir" uygulaması üzerinden başvuruda bulunan 105 vatandaşa daha bokaşi kompost seti teslim edildi.
Bu uygulamayla, organik atıkların yeniden toprağa kazandırılması hedefleniyor. Tarımsal Hizmetler Dairesi Başkanlığı, kompostlarını kullanmak istemeyen vatandaşlardan kompost kovalarını teslim alarak yerine yeni kovalar veriyor. Toplanan ön kompostlar ise Konak Kadifekale Mahalle Bostanı'nda toprağa kazandırılarak organik maddenin yeniden üretim döngüsüne katılması sağlanıyor.
İzmirliler, bokaşi kompost seti almak için "İyi Tarım İzmir" mobil uygulaması üzerinden başvuru yapabiliyor. Projeye katılan gönüllü haneler, eğitim sürecinin ardından evsel organik atıklarını bokaşi kovalarında biriktirerek kompost aşamasını tamamlıyor. Bu süreç sonunda vatandaşlar, mobil uygulama üzerinden "kovam dolu" bildirimi yaparak yeni kovalarını teslim alabiliyor.
Bokaşi kompostu, Japonca'da "fermente organik madde" anlamına gelen bir yöntem. Mutfaklardan çıkan meyve ve sebze atıkları, yemek artıkları gibi organik atıklar, koku ve haşere oluşturmadan kapalı kovalar içinde fermente ediliyor. Oksijenin sınırlı olduğu bu ortamda yararlı mikroorganizmalar aracılığıyla gerçekleşen fermantasyon süreci sayesinde organik atıklar çürümeye bırakılmadan değerlendiriliyor. Apartman yaşamına uygun olan bu sistem, günlük kullanımda pratiklik sağlıyor.
Bokaşi kompost setinin kullanımı için bazı talimatlar bulunmaktadır. İlk olarak, musluğun contası içte dışta olacak şekilde kovaya takılmalı ve somun sıkılmalıdır. Ardından, süzgeç yerleştirilerek 3-4 cm kalınlığında mukavva veya baskısız karton eklenmelidir. Beyaz kağıt, peçete, renkli viyol ve dergi gibi materyaller kullanılmamalıdır, çünkü fazla kağıt alt suyun gecikmesine neden olur.
1 ölçek (50 ml) konsantre, klorsuz suyla 1:10 oranında seyretilerek karton-mukavvayı ıslatmak için kullanılmalıdır. Kullanım sonrası konsantre ağzı kapalı bir şekilde buzdolabında saklanmalıdır. Atıklar küçük parçalara ayrılarak günde tek seferde eklenmeli, talaş serpilip sıvıyla ıslatılmalıdır. Mikro-aerobik ortam için ekleme işlemine tek seferde yapılması teşvik edilmektedir.
Ayrıca, atıkların ne kadar küçük parçalara ayrıldığı, bokaşi alt suyu üretimini hızlandırmaktadır. Kullanılan talaşın kimyasal işlem görmemiş olmasına dikkat edilmelidir. Eğer talaş yoksa geçici olarak baskısız karton veya buğday kepeği tercih edilebilir. Fermantasyon süreci için atıklar havasız kalmalı, kapağı sıkıca kapatılmalı ve ekleme günde tek seferde yapılmalıdır.
Kova doğrudan güneş almayan bir yerde tutulmalı ve oda sıcaklığında (yaklaşık 24 °C) mikroorganizmaların verimli çalışması için ideal ortam sağlanmalıdır. Bokaşi alt suyu 15-20 gün içinde gün aşırı alınmalı, klorsuz suyla 1:100 oranında seyreltilerek bitkilere verilmelidir. Alt suyun rengi elma sirkesi gibi olmalı ve kötü bir koku veya renk değişimi bozulma gösterdiğinin işareti olmalıdır.
Bokaşi setinde iki kova bulunmaktadır; ilk kova dolup fermantasyona girdiğinde ikinci kovayla süreç devam ettirilmektedir. Dolu kova en az iki hafta boyunca karanlık ve güneş almayan bir yerde bekletilmeli, sıvı gübre bu süre zarfında günlük olarak alınmalıdır. En az 15 gün fermente olmuş posa, bahçe veya saksıda yaklaşık 30 cm derinliğe gömülmelidir. İki ay sonra bitki dikimi için uygun hale gelecektir.
