Meme sağlığı için yapılması gereken kontroller, yaş ve kişisel risklere göre değişiklik göstermektedir. 20’li ve 30’lu yaşlarda meme farkındalığı ve olası risklerin bilinmesi ön plandayken, 40’lı yaşlarla birlikte düzenli mamografi taramalarının önemi vurgulanmaktadır. Aile öyküsü veya genetik yatkınlığı bulunan kadınlar için ise takip programının daha erken yaşlarda ve kişiye özel planlanması gerektiği ifade edilmektedir. 1-31 Ekim Meme Kanseri Farkındalık Ayı kapsamında, Memorial Göztepe Hastanesi Meme Sağlığı Merkezi'nden Prof. Dr. Ümit Uğurlu, yaşa göre meme sağlığı kontrolleri ve risk grubundaki kadınların izlemesi gereken yol hakkında kapsamlı bilgiler sunmuştur.
20’li Yaşlar: Önce Riskinizi Tanıyın
20’li yaşlarda, ortalama risk taşıyan ve herhangi bir şikayeti bulunmayan kadınlara rutin mamografi taraması önerilmemektedir. Ancak bu dönemde kadınların memelerinin normal görünümünü ve yapısını tanımaları, memede yeni bir kitle, meme başında çekilme veya kanlı akıntı gibi durumlarda mutlaka hekime başvurmaları önemlidir. Genç yaşta ailede meme kanseri öyküsü bulunması, genetik değerlendirme gerektirebilir. Riskli aile öyküsü olan kadınlar, genetik danışmanlığa yönlendirilebilmekte ve gerekli durumlarda genetik testler uygulanmaktadır. Eğer yüksek risk tespit edilirse, takip programı daha erken yaşlarda başlatılabilir.
30’lu Yaşlar: Aile Öyküsü Varsa Standart Takvimi Beklemeyin
30’lu yaşlardaki ortalama risk grubundaki kadınlar için de rutin mamografi taraması genellikle önerilmemektedir. Ancak memede yeni bir bulgu mutlaka değerlendirilmelidir. Bu yaşlarda meme dokusunun daha yoğun olması nedeniyle ultrasonografi sıklıkla kullanılmakta; gerektiğinde mamografi ya da meme MR'ı gibi ek yöntemlere başvurulabilmektedir. BRCA1 veya BRCA2 genetik değişikliklerine sahip, yaşam boyu meme kanseri riski yüksek olan kadınlarla, genç yaşta radyoterapi almış kadınların mamografi ve meme MR'ını daha erken yaşlarda takip programına dahil edilebilir. Aile öyküsü, risk grubunun belirlenmesinde önemli bir ölçüttür.
40’lı Yaşlar: Mamografiyi Takviminize Hemen Ekleyin
40’lı yaşlarla birlikte meme kanseri taramasında yeni bir dönem başlar. Güncel uluslararası kılavuzlarda tarama sıklığı konusunda farklılıklar olsa da, 40 yaşından itibaren mamografi ile düzenli taramanın yapılması önerilmektedir. Tarama aralığı, kişinin yaşı, meme yapısı ve kişisel riskler göz önüne alınarak hekimle belirlenmelidir. Mamografinin en önemli avantajlarından biri, henüz elle hissedilemeyen meme kanserlerini erken dönemde tespit edebilmesidir. Yoğun meme dokusu bulunan kadınların mamografisinin değerlendirilmesi, bireysel risklerini dikkate alarak ek görüntüleme yöntemleriyle desteklenmelidir.
50’li Yaşlar: Düzenli Taramayı Aksatmayın
Meme kanseri riski yaşla birlikte artmaktadır; bu nedenle 50’li yaşlarda düzenli mamografi taramalarının sürdürülmesi büyük önem taşımaktadır. Kadının risk durumuna ve takip ettiği programa göre mamografi, yıllık veya iki yıllık periyotlarla planlanabilir. Önceki yıllarda yapılan mamografilerin saklanması, radyoloji uzmanının güncel görüntüleri karşılaştırabilmesi açısından önemlidir. Menopoz sonrası yeni bir meme kitlesi veya olağandışı meme başı akıntısı, "yaşla ilgili bir değişiklik" olarak değerlendirilmemelidir; bu durumlarda hekime başvurulmalıdır.
60 Yaş ve Sonrası: "Bu Yaştan Sonra Gerek Yok" Demeyin
Meme kanseri taraması sadece genç ve orta yaşlı kadınlar için bir konu değildir. Yaş ilerledikçe meme kanseri riski devam etmekte ve sağlıklı yaşam beklentisi olan kadınların mamografi taramalarını sürdürmeleri önem kazanmaktadır. İleri yaştaki kadınların taramanın devam edip etmeyeceğine yalnızca takvim yaşı üzerinden karar verilmemelidir; genel sağlık durumu, eşlik eden hastalıklar ve bireysel riskler de göz önünde bulundurulmalıdır.
Her Yaşta Geçerli Kural: Bir Değişiklik Varsalı, 40 Yaşınızı Beklemeyin
Tarama programları şikayeti olmayan kadınlar için oluşturulmaktadır. Eğer memede ya da koltuk altında yeni bir kitle, meme başında çekilme veya kanlı akıntı varsa, "mamografi yaşım gelmedi" düşüncesiyle beklenmemelidir. Meme sağlığı takip programları, bireysel risklere ve yaşa göre planlanmalıdır. 20’li yaşlarda risk bilinci, 30’lu yaşlarda aile öyküsü ile değerlendirme ve 40’lı yaşlardan itibaren düzenli taramalar ön plandadır. Ailesel veya genetik riski yüksek kadınlar için tarama takvimi daha erken başlayabilir.
Meme Sağlığı Planı Kişiye Özel, 20 Yaşında Başlıyor, 40’ta Değişiyor
Meme sağlığında takip programını belirleyen en önemli faktör, kişisel risk düzeyidir. Genç yaşta meme veya yumurtalık kanseri öyküsü, BRCA1/BRCA2 genetik değişiklikleri veya genç yaşta radyoterapi geçmişi, standart tarama programını değiştirebilecek durumlar arasında yer almaktadır. Yüksek riskli kadınlarda mamografi 40 yaşından önce başlayabilirken, meme MR'ı da takip programına eklenebilir. Bu nedenle aile öyküsü bulunan kadınlarda, öncelikle bireysel riskin değerlendirilmesi, taramanın başlangıç yaşı ve yöntemi bu doğrultuda belirlenmelidir.
