Diyabet, belirtilerini uzun süre göstermeksizin ilerleyebilen ve kontrol edilmediği takdirde kalp, böbrek, göz ile sinir sistemini olumsuz etkileyebilen önemli bir sağlık sorunudur. 14 Kasım Dünya Diyabet Günü kapsamında açıklamalarda bulunan İstanbul Okan Üniversitesi Hastanesi İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Meral Maralcan, özellikle tip 2 diyabetin uzun süre fark edilmeden ilerleyebileceğine dikkat çekmektedir. Bu nedenle, erken tanı ve düzenli taramanın önemi vurgulanmaktadır.
Diyabet, insülin direnci, insülin eksikliği veya her iki durumun birlikte bulunması sonucunda kan şekerinin yükselmesi olarak tanımlanır. Tip 1 diyabette bağışıklık sistemi, insülin üreten hücrelere zarar verirken, tip 2 diyabette vücut insüline yeterince yanıt verememektedir. Ayrıca, gebelikte ortaya çıkan gestasyonel diyabet de farklı bir diyabet türü olarak bulunmaktadır.
Diyabetin İlk Belirtilerini Gözden Kaçırmayın
Diyabetin erken dönem belirtilerinin günlük yaşamda diğer sağlık sorunlarıyla karıştırılabileceğini söyleyen Dr. Maralcan, dikkat edilmesi gereken bazı önemli belirtileri sıralamaktadır:
- Sık idrara çıkma, aşırı susama ve ağız kuruluğu
- Nedensiz kilo kaybı, halsizlik ve yorgunluk
- Bulanık görme ve sık enfeksiyon geçirme
- Yaraların geç iyileşmesi
- El ve ayaklarda uyuşma ya da karıncalanma
Özellikle tip 2 diyabetin uzun süre belirti vermeden ilerleyebileceğini hatırlatan Dr. Maralcan, risk grubundaki kişilerin belirtileri beklemeden düzenli kontroller yaptırması gerektiğini belirtmektedir.
35 Yaşından İtibaren Diyabet Taraması Önem Taşıyor
Dr. Maralcan, 35 yaşından itibaren herkesin kilosundan bağımsız olarak üç yılda bir diyabet taraması yaptırmasını önermektedir. Fazla kilolu olanlar ve ek risk faktörleri taşıyan kişilerin ise daha erken yaşta ve daha sık değerlendirilmeleri gerekmektedir.
Diyabet açısından başlıca risk faktörleri arasında şunlar yer almaktadır:
- Ailede diyabet öyküsü, fazla kilo ve obezite
- Yüksek tansiyon, HDL kolesterol düşüklüğü ve trigliserid yüksekliği
- Daha önce prediyabet tanısı alınması
- Gebelik diyabeti veya 4 kg ve üzerinde bebek doğurma öyküsü
- Polikistik over sendromu (PKOS)
- Kalp-damar hastalığı ve fiziksel hareketsizlik
Prediyabeti olanların yıla bir, gebelik diyabeti hikayesi bulunanların ise doğum sonrası değerlendirmenin ardından en az üç yılda bir taranması önerilmektedir.
Açlık Kan Şekeri ve HbA1c Testleri Erken Tanıda Önemli
Diyabet tanısında açlık kan şekeri ve HbA1c testlerinin önemi üzerinde duran Dr. Maralcan, açlık kan şekerinin en az sekiz saatlik bir açlık sonrasında ölçülmesi gerektiğini belirtmektedir. HbA1c testinin ise son iki-üç aylık ortalama kan şekeri düzeyini yansıttığı ifade edilmektedir. Bazı durumlarda tanının doğrulanması adına ikinci ölçüm ya da şeker yükleme testi (OGTT) gerekebilmektedir.
Prediyabet Döneminde Alınan Önlemler Diyabet Riskini Azaltabilir
Prediyabet döneminde yaşam tarzı değişiklikleriyle tip 2 diyabete ilerleme riskinin azaltılabileceğini belirten Dr. Maralcan, şu önerilerde bulunmaktadır:
- Fazla kilo varsa başlangıç ağırlığının yaklaşık yüzde 5-7'sinin verilmesi
- Haftada en az 150 dakika orta tempolu fiziksel aktivite yapılması
- Şekerli içeceklerin azaltılması ve liften zengin beslenilmesi
- Sigara kullanılıyorsa bırakılması
Ayrıca, bazı hasta gruplarında doktor değerlendirmesiyle ilaç tedavisi de uygulanabilmektedir.
Diyabet Kalp, Böbrek, Göz ve Sinir Sistemini Etkileyebiliyor
Uzun süre yüksek seyreden kan şekeri, küçük ve büyük damar yapılarında hasara yol açabilmektedir. Kalp damarlarının etkilenmesi, kalp krizi ve felç riskini artırırken böbrek hasarı, ilerleyen süreçte böbrek yetmezliğine neden olabilmektedir. Göz damarlarının zarar görmesi görme kaybına, sinir hasarı ise el ve ayaklarda uyuşma, yanma ve his kaybına yol açabilmektedir. Bu durum, ayak yaraları ve enfeksiyonlar açısından da risk oluşturmaktadır.
Düzenli Kontroller Diyabet Yönetiminin Ayrılmaz Bir Parçası
Diyabet hastalarının tedavi sürecinde düzenli takiplerini aksatmamaları gerektiğini vurgulayan Dr. Maralcan, takip sürecindeki önemli kontrolleri aşağıdaki gibi sıralamaktadır:
- HbA1c: Durumu stabil ve hedefe ulaşmış kişilerde yaklaşık altı ayda bir, tedavi değişikliğinde veya hedefe ulaşılamadığında üç ayda bir.
- Böbrek: Böbrek fonksiyonları ve protein kaybının düzenli değerlendirilmesi.
- Göz: Göz dibi muayenesinin yapılması ve sonuçlara göre düzenli tekrarlar.
- Ayaklar: Düzenli muayene ve yılda en az bir kez değerlendirme.
- Kan basıcı ve kolesterol: Düzenli takip.
Dr. Maralcan, kan şekeriyle birlikte tansiyon ve kolesterolün de kontrol altında tutulmasının önemini vurgulamaktadır. Diyabetin erken tanı, sağlıklı yaşam alışkanlıkları ve düzenli hekim takibiyle yönetilebileceği ifade edilmektedir.
