Pankreas kanseri, erken dönemde belirti vermeden ilerlemesi nedeniyle genellikle başka bir hastalık nedeniyle doktora gidildiğinde ortaya çıkmaktadır. Genetik faktörler, ileri yaş ve sigara kullanımı bu kanser türünün risk faktörlerini artıran unsurlardır. Pankreas tümörlerinin en önemli belirtileri arasında sarılık, açıklanamayan kilo kaybı, karın ve sırt ağrısı yer almaktadır. Bu belirtiler, pankreas kanserinin erken tanı ve tedavisinde kritik bir rol oynamaktadır. Memorial Şişli Hastanesi Genel Cerrahi Bölümü'nden Prof. Dr. Emin Köse, konuyla ilgili olarak pankreas tümörlerinin türleri, belirtileri, risk faktörleri ve güncel tedavi yöntemleri hakkında bilgi vermiştir.
Pankreasın Fonksiyonu
Pankreas, midenin arkasında ve karın boşluğunun üst bölümünde yer alan, sindirim sistemi ve hormon dengesinin önemli bir parçasıdır. Pankreas, dış salgı işlevi sayesinde enzimler üretir ve bu enzimler besinlerin, özellikle yağ, protein ve karbonhidratların sindirilmesine yardım eder. Ayrıca, iç salgı işlevi ile insülin ve glukagon gibi hormonları üreterek kan şekeri düzeyinin düzenlenmesine katkıda bulunur. Pankreasta gelişen tümörler, hücrelerin kökenine ve özelliklerine göre ekzokrin tümörler ve diğer gruplara ayrılmaktadır. Ekzokrin tümörler, pankreasın sindirim enzimlerini üreten hücrelerinden ya da kanallarından kaynaklanarak pankreas kanserlerinin büyük bir bölümünü oluşturur.
Belirtiler
Pankreasın karın boşluğunun derinliklerinde yer alması ve erken evrede belirgin şikayetlere yol açmaması, hastalığın tanısını zorlaştırmaktadır. Tümörün pankreasın baş, gövde veya kuyruk bölümünde yer alması, büyüklüğü ve çevre dokularla ilişkisi belirtileri etkilemektedir. Pankreas tümörlerinde dikkat edilmesi gereken başlıca belirtiler şunlardır:
- Sarılık: Ciltte ve göz aklarında sararma, idrar renginde koyulaşma, dışkı renginde açılma ve kaşıntı görülebilir. Özellikle pankreasın baş kısmındaki tümörler safra kanalına baskı yaparak sarılığa neden olabilir.
- Karın ve sırt ağrısı: Üst karın bölgesinde başlayan ve sırta yayılabilen, devamlılık gösteren veya giderek artan ağrılar ortaya çıkabilir.
- İstem dışı kilo kaybı: Beslenme düzeninde belirgin bir değişiklik olmadan kilo kaybı ve iştahsızlık gelişebilir.
- Sindirim sorunları: Şişkinlik, bulantı, hazımsızlık ve dışkılama alışkanlıklarında değişiklik görülebilir.
- Halsizlik ve yorgunluk: Hastalığa eşlik eden metabolik değişiklikler ve beslenme sorunları kişinin günlük yaşamını etkileyebilir.
- Kan şekeri değişiklikleri: Daha önce diyabet tanısı bulunmayan kişilerde yeni başlayan diyabet veya mevcut diyabette kan şekeri kontrolünün bozulması, özellikle diğer belirtilerle birlikte ortaya çıktığında değerlendirilmelidir.
Risk Faktörleri
Genetik faktörler, ileri yaş, yaşam tarzı ve sigara kullanımı, pankreas tümörü riskini artırmaktadır. Ayrıca kronik pankreatit, obezite ve diyabet de bu riski artıran diğer unsurlardır. Pankreas tümörlerinin tanı ve tedavi planlaması, hastanın şikayetlerine ve tıbbi öyküsüne göre yapılmaktadır. Fizik muayene ve kan testlerinin ardından bilgisayarlı tomografi (BT), manyetik rezonans görüntüleme (MR) ve endoskopik ultrasonografi gibi yöntemlerden yararlanılabilir. Kan testleri, karaciğer ve safra yollarının durumunu değerlendirmeye yardımcı olurken, bazı hastalarda CA 19-9 gibi tümör belirteçleri de incelenmelidir. Ancak bu belirteçler tek başına kanser tanısı koymak için yeterli değildir. Gerekli durumlarda biyopsi yapılarak dokudan örnek alınabilir. Tanı aşamasında, tümörün varlığının yanı sıra türü, büyüklüğü, çevre damarlarla ilişkisi ve uzak organlara yayılımı gibi unsurların değerlendirilmesi önemlidir.
Cerrahi Yöntemler
Pankreas cerrahisinde uygulanacak ameliyatın tipi, tümörün pankreasın hangi bölümünde yer aldığına ve çevre dokularla ilişkisine göre belirlenmektedir. Pankreasın baş bölümündeki tümörler için Whipple ameliyatı uygulanırken, gövde veya kuyruk bölümündeki tümörler için distal pankreatektomi adını taşıyan cerrahi yöntem tercih edilmektedir. Hastalığın özelliklerine göre dalağın alınması da gerekebilir. Bazı özel durumlarda pankreasın tamamının çıkarılması yani total pankreatektomi gündeme gelebilir ve bu ameliyat sonrasında insülin üretimi ve sindirim enzimi işlevleri için ömür boyu tıbbi destek gerekmektedir. Pankreas cerrahisi, önemli damarlarla yakın komşuluk ve sindirim sisteminin yeniden yapılandırılması gerekliliği nedeniyle ileri uzmanlık ve deneyim gerektiren bir alandır. Bazı hastalarda tümörün çevre damarlarla ilişkisi nedeniyle doğrudan ameliyat mümkün olmayabilir. Bu durumda, onkolojik ilaç tedavileri uygulandıktan sonra yeniden değerlendirme yapılarak cerrahi seçenekler tekrar ele alınabilir.
Robotik Cerrahinin Avantajları
Cerrahi teknolojilerdeki gelişmeler, pankreas ameliyatlarında farklı uygulamaların değerlendirilmesine imkan tanımaktadır. Geleneksel açık cerrahinin yanı sıra uygun hastalarda laparoskopik veya robotik cerrahi yöntemler de kullanılabilmektedir. Robotik cerrahinin avantajları arasında daha küçük kesilerle uygulanabilmesi, ameliyat sonrasında ağrının azalması, iyileşme sürecinin kolaylaşması ve erken taburcu olma olanakları bulunmaktadır. Bunun yanı sıra, robotik yöntem her pankreas tümöründe ve her merkezde uygulanamaz; ameliyatın güvenliği, tümörün tamamen çıkarılabilirliği ve cerrahi ekibin deneyimi, yöntem seçiminde belirleyici olmaktadır. Tümörlerin güvenli bir şekilde tamamen çıkarılması ve hastalığın kontrol altında tutulması, pankreas tümörlerinde cerrahi tedavinin temel hedefidir. Bu nedenle cerrahi yöntem seçilirken teknolojik olanaklar kadar hastalığın biyolojik özellikleri, tedavinin olası yararları ve riskleri ile hastanın genel durumu da birlikte değerlendirilmelidir.
